RBIৰ ডিজিটেল সজাগতা সপ্তাহ: আপুনি ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰৱঞ্চনাৰ বিষয়ে জানিবলগীয়া তথ্যসমূহ

12 মাৰ্চ, 2026 তাৰিখে সমলসমূহ আপডে’ট কৰা হৈছে

ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰৱঞ্চনাসমূহ হৈছে প্ৰৱঞ্চনাৰ কিছুমান জটিল কৌশল যিবোৰ প্ৰৱঞ্চকসকলে নিৰপৰাধী লোকসকলক তেওঁলোকৰ স্পৰ্শকাতৰ বিত্তীয় তথ্য প্ৰকাশ কৰিবলৈ বাধ্য কৰাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰে। তেওঁলোকে কোনো বলপ্ৰয়োগ অথবা মালৱেৰ ব্যৱহাৰ কৰি নহয়, বৰঞ্চ ব্যক্তিসকলক প্ৰলোভিত কৰি তেওঁলোকৰ তথ্যসমূহ ইচ্ছাকৃতভাৱে শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ বাধ্য কৰি এই কাৰ্য কৰে।

প্ৰৱঞ্চকসকলে এনে এক জৰুৰী পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে যাতে ভুক্তভোগীগৰাকীয়ে পৰিস্থিতিটো পৰ্যবেক্ষণ কৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত সময় নাপায়। তেওঁলোকে “আপোনাৰ একাউণ্টটো অৱৰোধ কৰা হৈছে” অথবা “আপোনাৰ ছাবস্ক্ৰিপশ্বনৰ ম্যাদ উকলিছে” বুলি এছএমএছ অথবা ই-মেইল পঠিয়াই ভুৱা জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ সৃষ্টি কৰে। আপুনি একো নভবাকৈ ক্ষিপ্ৰতাৰে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰাটো তেওঁলোকে বিচাৰে।

এই ব্লগটোত ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰৱঞ্চনাসমূহৰ বিষয়ে আপুনি জানিবলগীয়া আটাইবোৰ কথা আৰু কেনেকৈ আপুনি সুৰক্ষিত হৈ থাকিব পাৰিব সেই বিষয়ে বিতংভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হৈছে।

ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং কি?

ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং হৈছে এনে এক প্ৰক্ৰিয়া য’ত প্ৰৱঞ্চকসকলে আপোনাক কৌশলেৰে পৰিচালিত কৰি আপোনাৰ ব্যক্তিগত স্পৰ্শকাতৰ তথ্যসমূহ প্ৰকাশ কৰিবলৈ অথবা সুৰক্ষাৰ সৈতে আপোচ কৰা কোনো কাৰ্য কৰিবলৈ বাধ্য কৰে। প্ৰৱঞ্চকসকলে আপোনাক ভুল কৰিবলৈ বাধ্য কৰিবৰ বাবে ভয়, লোভ, সহানুভূতি অথবা ভুৱা গ্ৰাহক সেৱা আদিৰ দৰে মানসিক জৰুৰীকালীন অৱস্থাৰ কৌশল ব্যৱহাৰ কৰে। আপোনাৰ বিশ্বাস অৰ্জন কৰি আপোনাক শোষণ কৰিবলৈ তেওঁলোকে বেংক, চৰকাৰী সংস্থা, আনকি আপোনাৰ চিনাকি ব্যক্তিৰ দৰে বিশ্বাসযোগ্য পক্ষৰ ছদ্মবেশ ধৰে।

ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰৱঞ্চনাৰ আটাইতকৈ সাধাৰণ মাধ্যমবোৰৰ ভিতৰত আছে ফিশ্বিং— য’ত প্ৰৱঞ্চকসকলে তথ্য সংগ্ৰহৰ বাবে ই-মেইল বা পাঠ বাৰ্তা ব্যৱহাৰ কৰে; ফিশ্বিং অথবা ভইচ ফিশ্বিং— য’ত ভুক্তভোগীক প্ৰলোভিত কৰিবলৈ ফ’ন কল কৰা হয়; আৰু ডিজিটেল এৰেষ্ট— য’ত প্ৰৱঞ্চকসকলে আইন বলৱৎকাৰী সংস্থাৰ ছদ্মবেশ ধৰে আৰু তেওঁলোকৰ দাবী পূৰণ নোহোৱালৈকে ব্যক্তিসকলক ডিজিটেল গ্ৰেপ্তাৰ কৰি ৰাখে।

ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিঙে কেনেকৈ কাম কৰে?

এটা সাধাৰণ ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰৱঞ্চনা কেনেকৈ সংঘটিত হয়, তাৰ বিষয়ে ইয়াত দিয়া হৈছে:

1. প্ৰৱঞ্চকগৰাকীয়ে আপোনাক ফ’ন কৰি নিজকে আপোনাৰ বেংকৰ এগৰাকী গ্ৰাহক সেৱা প্ৰতিনিধি বুলি পৰিচয় দিয়ে আৰু আপোনাৰ একাউণ্টটো সত্যাপন কৰিব বিচাৰে। তেওঁলোকে দাবী কৰে যে এইটো এটা বাধ্যতামূলক পদক্ষেপ যিটো ফ’ন কলটো চলি থকা অৱস্থাতে তৎক্ষণাত সম্পূৰ্ণ কৰিব লাগে, অন্যথা আপুনি আপোনাৰ একাউণ্টত জমা থকা ধনৰাশি উলিয়াব অথবা ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰিব।
2. যেতিয়াই আপুনি তেওঁলোকৰ কথাত পতিয়ন যায়, তেতিয়াই তেওঁলোকে আপোনাক আপোনাৰ ডেবিট কাৰ্ডৰ সবিশেষ যেনে— কাৰ্ডৰ নম্বৰ, পিন আৰু CVV শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ কয়।
3. তাৰ পাছত কল কৰোঁতাগৰাকীয়ে তথাকথিত সত্যাপন সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ আপোনাক OTPটো দিবলৈ কয়।
4. আচলতে, আপুনি OTPটো দিয়াৰ লগে লগেই প্ৰৱঞ্চকগৰাকীয়ে প্ৰৱঞ্চনাৰ অন্তিমটো পদক্ষেপ সম্পূৰ্ণ কৰে আৰু আপোনাৰ একাউণ্টটো খালী কৰি পেলায়।

অনুগ্ৰহ কৰি মনত ৰাখিব: এগৰাকী প্ৰকৃত গ্ৰাহক সেৱা প্ৰতিনিধিয়ে কেতিয়াও আপোনাক আপোনাৰ ক্ৰেডিট/ডেবিট কাৰ্ডৰ সম্পূৰ্ণ সবিশেষ অথবা OTP শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ নকয়। তেওঁলোকে আপোনাক কেৱল অনুমোদিত লেণ্ডলাইন নম্বৰৰ পৰাহে যোগাযোগ কৰিব, কোনো ম’বাইল নম্বৰৰ পৰা নহয়। যিবোৰ ই-মেইল আপোনাৰ বেংকৰ চৰকাৰী ড’মেইনৰ পৰা পঠিওৱা নহয়, সেইবোৰ উপেক্ষা কৰা উচিত।

ছ’চিয়েল ইঞ্জিনিয়াৰিং প্ৰৱঞ্চনাৰ পৰা কেনেকৈ সুৰক্ষিত হৈ থাকিব

• আপুনি SMS বা অন্যান্য মাধ্যমৰ জৰিয়তে লাভ কৰা OTP, পিন অথবা আন কোনো ক’ড কেতিয়াও আনৰ সৈতে শ্বেয়াৰ নকৰিব। লগতে, এইটো মন কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ যে আপুনি আপোনাৰ পিনটো কেৱল টকা পঠিয়াবলৈহে ব্যৱহাৰ কৰে, টকা লাভ কৰিবলৈ নহয়। যদি কোনোবাই আপোনাক ৰিফাণ্ড অথবা কেশ্ববেক লাভ কৰিবলৈ পিনটো দিবলৈ কয়, তেন্তে সেইটো হৈছে এটা প্ৰৱঞ্চনা।
• আপোনাৰ একাউণ্ট নম্বৰ অথবা ক্ৰেডিট আৰু ডেবিট কাৰ্ডৰ সবিশেষ কোনো ৰাজহুৱা প্লেটফৰ্মত কেতিয়াও শ্বেয়াৰ নকৰিব। যদি আপুনি ছ’চিয়েল মিডিয়াত কোনো অভিযোগ প’ষ্ট কৰিছে, তেন্তে তাত আপোনাৰ ফ’ন নম্বৰ অথবা ব্যক্তিগত সবিশেষ নিদিব, কাৰণ প্ৰৱঞ্চকসকলে এইবোৰ নিৰীক্ষণ কৰি থাকে।
• যদি আপুনি কোনো অচিনাকি নম্বৰৰ পৰা ফ’ন লাভ কৰে আৰু ফ’ন কৰা ব্যক্তিগৰাকীয়ে কোনো বেংকৰ পৰা ফ’ন কৰা বুলি দাবী কৰি আপোনাৰ ব্যক্তিগত সবিশেষ বিচাৰে, তেন্তে সেই কলটোত গুৰুত্ব নিদিব আৰু ফ’নটো কাটি দিব।
• ই-মেইলৰ ক্ষেত্ৰত, প্ৰেৰকৰ ড’মেইন পৰীক্ষা কৰিব। যদি এইটো [XYZ]@gmail.com অথবা তেনে কোনো সাধাৰণ ড’মেইন হয়, তেন্তে মেইলটো উপেক্ষা কৰিব। বেংকৰ সকলো আধিকাৰিক অথবা চৰকাৰী যোগাযোগ কেৱল সুৰক্ষিত ড’মেইনৰ পৰাহে আহে।
• আপোনাৰ স্ক্ৰীন কেতিয়াও শ্বেয়াৰ নকৰিব। কোনো বেংক অথবা সেৱা প্ৰদানকাৰীয়ে আপোনাৰ স্ক্ৰীন শ্বেয়াৰ কৰিবলৈ অথবা ৰিম’ট এক্সেছ প্ৰদান কৰিবলৈ কোনো এপ্‌ ইনষ্টল কৰিবলৈ কেতিয়াও নকয়।
• যিকোনো ছাবস্ক্ৰিপশ্বন মেণ্ডেট অথবা স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পৰিশোধ কৰা সম্পৰ্কীয় অনুৰোধত “অনুমোদন জনোৱা”ৰ আগতে, মাৰ্চেণ্টৰ নাম আৰু টকাৰ পৰিমাণটো পৰীক্ষা কৰি লওক। যদি আপুনি নিজে কোনো ছাবস্ক্ৰিপশ্বন আৰম্ভ কৰা নাছিল, তেন্তে ইয়াক তৎক্ষণাত প্ৰত্যাখ্যান কৰক।

সুৰক্ষিতভাৱে লেনদেন কৰাৰ বিষয়ে এটা ভিডিঅ’ চাওক: https://youtu.be/rHZ57O9X8kk

PhonePeত অভিযোগ কৰা:

• PhonePe এপ: সহায় শাখালৈ গৈ অভিযোগ কৰক।
• PhonePe গ্ৰাহক সেৱা: 80-68727374 / 022-68727374 নম্বৰত কল কৰক।
• ছ’চিয়েল মিডিয়াত অভিযোগ কৰা:
  • Twitter: PhonePe Support
  • Facebook: PhonePe Official
• অভিযোগ নিষ্পত্তি:  PhonePe অভিযোগ প’ৰ্টেলত অভিযোগ পঞ্জীয়ন কৰক।

সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষৰ ওচৰত অভিযোগ কৰক:

• চাইবাৰ ক্ৰাইম চেল:  চাইবাৰ ক্ৰাইম প’র্টেলত অনলাইনযোগে অভিযোগ কৰক অথবা 1930 নম্বৰত কল কৰক।
• দূৰসংযোগ বিভাগ (DOT):  সঞ্চাৰ সাথী প’র্টেলত চক্ষু সুবিধাৰ জৰিয়তে সন্দেহজনক মেছেজ, কল অথবা হোৱাটছএপ/টেলিগ্ৰামত হোৱা প্ৰৱঞ্চনাৰ বিষয়ে অভিযোগ কৰক।

মনত ৰাখিবলগীয়া গুৰুত্বপূৰ্ণ কথা — PhonePeই কেতিয়াও গোপনীয় অথবা ব্যক্তিগত বিৱৰণ জানিবলৈ নিবিচাৰে। PhonePeৰ পৰা প্ৰেৰণ কৰা বুলি দাবী কৰা সকলোবোৰ মেইল আওকাণ কৰক যদিহে সেইবোৰ phonepe.com ডমেইনৰ পৰা অহা নাই। যদি আপুনি প্ৰৱঞ্চনা হোৱা বুলি সন্দেহ কৰে, তেন্তে অনুগ্ৰহ কৰি তৎক্ষণাত সম্পৰ্কিত কৰ্তৃপক্ষৰ সৈতে যোগাযোগ কৰক।