डिजिटलच्या बदल्यात रोख रक्कम फसवणूक: रोख पैशांच्या बदल्यात UPI ट्रान्सफर का स्वीकारू नये?

जर तुम्ही दुकान चालवणारे व्यापारी असाल, तर दुकानात येऊन सुट्या पैशांची मागणी करणाऱ्या लोकांविषयी तुम्हाला नक्कीच माहिती असेल. डिजिटल पेमेंटच्या या युगात, या मागणीने एक नवीन रूप घेतले आहे. लोकांना नेहमीच सुट्या पैशांची गरज असते असे नाही, तर ते आता डिजिटल पैशांच्या बदल्यात रोख रक्कम (कॅश) मागायला येतात. हे जरी वरकरणी निर्दोष किंवा साधे वाटत असले, तरी भामटे तुमच्या या प्रामाणिकपणाचा आणि मदतीचा गैरफायदा घेऊन तुमची फसवणूक करू शकतात.

या ब्लॉगद्वारे आपण भामटे ही फसवणूक कशी करतात (मोडस ऑपरेंडी) आणि स्वतःचा बचाव करण्यासाठी तुम्ही काय करू शकता, हे सविस्तर समजून घेणार आहोत.

तुमच्या व्यवसायासाठी UPI

डिजिटल-च्या-बदल्यात-रोख रक्कम फसवणूक कशी होते हे पाहण्यापूर्वी, PhonePe च्या मर्चंट पेमेंट प्लॅटफॉर्म म्हणजेच PhonePe Business बद्दल थोडक्यात जाणून घेऊया.

तुम्ही जर डिजिटल पेमेंटचे काळ सुरू होण्यापूर्वीपासून दुकान चालवत असाल, तर रोख व्यवहारांपासून ते डिजिटल पेमेंटपर्यंत झालेला क्रांतीकारी बदल तुम्ही स्वतः अनुभवला असेल. चहाच्या एका कपच्या छोट्या किमतीच्या ट्रान्सफरपासून ते मोठ्या किरकोळ बिलांपर्यंत, UPI QR कोडमुळे पेमेंट स्वीकारणे अत्यंत सोपे झाले आहे.

व्यापाऱ्यांना वस्तू किंवा सेवांच्या बदल्यात ग्राहकांकडून पैसे स्वीकारण्यासाठी PhonePe द्वारे युनिक QR कोड दिले जातात. हे लक्षात ठेवणे महत्त्वाचे आहे की, हे QR कोड केवळ मंजूर व्यावसायिक सेवांसाठीच आहेत. तथापि, रोख पैशांच्या बदल्यात पेमेंट स्वीकारण्यासाठी QR कोडचा वापर वाढताना दिसत आहे. डिजिटल चलनाला रोख रकमेत बदलण्यासाठी QR कोड वापरण्याच्या या पद्धतीला ATM सेवांसाठी QR असे म्हणतात.

एक व्यावसायिक म्हणून तुम्ही कदाचित सहानुभूतीपोटी किंवा व्यवसायाच्या हेतूने हे करत असाल, तरीही अशा कामांशी अनेक धोके जोडलेले असतात. QR कोडद्वारे पेमेंट स्वीकारणे जरी त्वरित आणि सुरक्षित वाटत असले, तरी मर्चंट टर्मिनल्सचा गैरवापर केल्यास तुमचे बँक खाते फ्रीझ होणे, आर्थिक नुकसान होणे आणि गंभीर कायदेशीर कारवाईला सामोरे जाणे असे परिणाम होऊ शकतात.

डिजिटल-च्या-बदल्यात-रोख रकमेची फसवणूक कशी होते?

एक ग्राहक तुमच्या दुकानात येतो. तो खूप घाईत किंवा तणावात असल्याचा आव आणतो आणि त्याला त्वरित ₹5,000 गरज असल्याचे सांगतो. तो रोख रकमेच्या बदल्यात तुम्हाला UPI वर पैसे ट्रान्सफर करण्यास तयार असतो. मदत केल्याबद्दल तो तुम्हाला थोडे “कमिशन” देण्याचीही तयारी दर्शवतो. तुम्ही एक चांगले व्यक्ती असल्याने विचार करता की, तुम्हाला तर UPI द्वारे पैसे मिळतच आहेत आणि यामुळे बँकेत जाऊन पैसे जमा करण्याचा त्रासही वाचेल; म्हणून तुम्ही त्याला मागितलेली रोख रक्कम देण्याचे ठरवता.

भामटा या परिस्थितीचा स्वतःच्या फायद्यासाठी कसा वापर करू शकतो:

प्रसंग 1: भामटा ₹5,000 ट्रान्सफर करण्यासाठी एका बनावट (फेक) पेमेंट ॲपचा वापर करतो. तो तुम्हाला बनावट पेमेंट कन्फर्मेशन स्क्रीन दाखवतो आणि घाईघाईत तुमच्याकडून रोख रक्कम घेतो. नंतर जेव्हा तुम्ही तुमचे खाते तपासता, तेव्हा तुम्हाला समजते की खात्यात कोणतेही पैसे जमा झालेच नव्हते आणि तुमची फसवणूक झाली आहे.

प्रसंग 2: भामटा UPI वर खरोखरच ₹5,000 ट्रान्सफर करतो आणि तुमच्याकडून रोख पैसे घेतो. तुम्ही त्याला रोख रक्कम दिली आहे याचा तुमच्याकडे कोणताही डिजिटल पुरावा नसल्यामुळे, तो भामटा नंतर त्या ट्रान्सफरविरुद्ध चार्जबॅकची तक्रार नोंदवतो. या चार्जबॅकच्या तपासादरम्यान (ज्यासाठी तुम्हाला पुरावे सादर करावे लागतात), तुमचे खाते होल्डवर ठेवले जाऊ शकते किंवा त्यावर मर्यादा आल्यामुळे तुमचे थेट व्यावसायिक आणि आर्थिक नुकसान होते.

प्रसंग 3: जर भामट्याने तो QR ट्रान्सफर करण्यासाठी चोरीचे क्रेडिट कार्ड, हॅक केलेले RuPay-ऑन-UPI खाते किंवा एखाद्या सायबर गुन्ह्यातील पीडित व्यक्तीचे पैसे वापरले असतील, तर तुमचे मर्चंट खाते मनी लाँड्रिंगशी जोडले जाते. गृह मंत्रालय (MHA) आणि नियमन प्राधिकरणाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, जर एखाद्या पीडित व्यक्तीने 1930 या सायबरक्राईम हेल्पलाइनवर तक्रार नोंदवली, तर भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) आणि गृह मंत्रालयाच्या नियमांनुसार पोलीस तपास सुरू करू शकतात. हा तपास पूर्ण होईपर्यंत तुमचे मर्चंट खाते फ्रीझ केले जाऊ शकते. अशा प्रकारे तुम्ही नकळत एका मोठ्या घोटाळ्याचा भाग बनू शकता, ज्यामुळे तुमचा व्यवसाय आठवडे किंवा महिन्यांसाठी ठप्प होऊ शकतो.

आनंदाची गोष्ट म्हणजे, काही सोप्या सवयींचे पालन करून हे तिन्ही प्रसंग सहजरीत्या टाळता येऊ शकतात.

डिजिटल-च्या-बदल्यात-रोख रकमेची फसवणूक कशी टाळावी?

तुमचा व्यवसाय सुरक्षित आणि सुरळीत ठेवण्यासाठी रिझर्व्ह बँकेच्या (RBI) मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करणे आवश्यक आहे. खालील पद्धतींमुळे तुमचा व्यवसाय सुरक्षितपणे चालवण्यास मदत होईल:

1. व्यावसायिक व्यवहार केवळ व्यवसायापुरतेच मर्यादित ठेवा

तुमचे मर्चंट खाते हे केवळ तुमच्या व्यावसायिक उपक्रमांसाठी तयार केलेले एक महत्त्वाचे साधन आहे. तुम्ही विकत असलेल्या वस्तू किंवा सेवांच्या खऱ्या व्यवहारांसाठीच याचा वापर करा.

• कॅश आऊट टाळा: एक व्यापारी म्हणून, वास्तविक विक्रीव्यतिरिक्त इतर कोणत्याही कारणासाठी तुमच्या व्यावसायिक खात्यातून पैसे स्वीकारू नका किंवा पाठवू नका.
• तुमच्या कर्मचाऱ्यांना शिक्षित करा: केवळ व्यावसायिक कारणांसाठीच पेमेंट स्वीकारावे, अशी स्पष्ट सूचना तुमच्या कर्मचाऱ्यांना द्या.
• पारदर्शकता ठेवा: वाद टाळण्यासाठी प्रत्येक व्यवहाराचा हेतू स्पष्ट आणि पारदर्शक ठेवा.

2. ATM सेवा आणि कॅश एक्सचेंज टाळा

PhonePe मर्चंट्सना ATM शी संबंधित सेवा देणे किंवा रोख रकमेची देवाणघेवाण करण्यास स्पष्ट मनाई केली जाते.

• कारण काय?: मर्चंट खात्याद्वारे रोख रक्कम काढणे किंवा बदलून देणे यामुळे नियमांचे उल्लंघन होते आणि व्यवहाराची जबाबदारी निश्चित करणे कठीण होते.
• परिणाम: मर्चंट पॉलिसीच्या कचाट्यात न बसणाऱ्या उपक्रमांमध्ये सहभाग घेतल्यास आमच्या प्लॅटफॉर्मच्या सुरक्षिततेला बाधा पोहोचू शकते. त्यामुळे या धोरणाचे उल्लंघन केल्यास तुमचे मर्चंट खाते निलंबित किंवा कायमचे ब्लॉक केले जाऊ शकते.

3. पेमेंटची पडताळणी केवळ स्वतःच्या डिव्हाइसवरच करा 

भामटे अनेकदा फेक स्क्रीनशॉट दाखवून किंवा पेमेंट पूर्ण झाल्याचा बनावट स्क्रीन दाखवून फसवणूक करतात. अशा फसवणुकीला बळी पडणे टाळण्यासाठी, नेहमी तुमच्या स्वतःच्या डिव्हाइसवरच पेमेंट जमा झाल्याची खात्री करा. ग्राहकाने दाखवलेल्या स्क्रीनशॉट किंवा पॉप-अपवर विश्वास ठेवू नका; तुमचे स्वतःचे फोनपे ॲप तपासा किंवा जमा झाल्याचा SMS व बँकेचे नोटिफिकेशन येण्याची प्रतीक्षा करा.

फसवणूक झाल्यास काय करावे?

जर तुम्हाला वाटत असेल की तुमची फसवणूक झाली आहे किंवा तुम्हाला लक्ष्य केले गेले आहे, तर त्वरित याची तक्रार नोंदवा. यात प्रत्येक सेकंद महत्त्वाचा असतो.

PhonePe वर रिपोर्ट करणे:

• PhonePe Business ॲप: मदत विभागात जा आणि मदत बटणावर क्लिक करा.
• PhonePe ग्राहक सेवा: 080-68727374 / 022-68727374 या क्रमांकांवर कॉल करा.
• लॉगिन संबंधित समस्या: https://support.phonepe.com/ द्वारे तिकीट दाखल करा.
• सोशल मीडिया रिपोर्टिंग:
  • Twitter: PhonePe Support
  • Facebook: PhonePe Official
• तक्रार निवारण : PhonePe तक्रार निवारण पोर्टल वर तक्रार दाखल करा..

अधिकारऱ्यांकडे तक्रार करणे:

• सायबर क्राईम सेल: सायबर क्राईम सेल पोर्टल वर ऑनलाइन तक्रार दाखल करा किंवा 1930 वर कॉल करा.
• दूरसंचार विभाग : संशयास्पद मेसेजेस, कॉल्स किंवा WhatsApp/टेलीग्राम  फसवणुकीची तक्रार संचार साथी पोर्टल वरील चक्षू सुविधे द्वारे करा.

महत्त्वाची सूचना — PhonePe कधीही गोपनीय किंवा वैयक्तिक तपशील मागत नाही. जर तुम्हाला PhonePe कडून असल्याचे सांगणारे ईमेल्स आले आणि ते phonepe.com डोमेनवरून आले नसतील, तर त्याकडे दुर्लक्ष करा. तुम्हाला फसवणुकीचा संशय आल्यास, कृपया त्वरित अधिकाऱ्यांशी संपर्क साधा.